آشنایی بااشعه فرابنفش(3)

---

50 % از انرژی خورشید که به سطح زمین میرسد بشکل اشعه ما دون قرمز یا همان اشعه گرمایی است، 40% از انرژی خورشید در سطح زمین بشکل نور مرئی ا ست وفقط 10% از انرژی نور خورشید در سطح زمین بشکل اشعه فرا بنفش می باشد. اما همین 10% مخربترین و مضرترین بخش اشعه خورشید می باشد . البته همین بخش مضر اثرات مفیدی نیز دارد. مثلا تشکیل ودرست شدن ویتامین D در پوست .در این مطلب در ادامه قسمت های (1) و (2) که به معرفی وبیان مضرات اشعه فرابنفش پرداختیم، راه های حفاظت در برابرتاثیرات مضر اشعه فرابنفش را مطرح می کنیم.

---

قابلیت خود حفاظتی طبیعی بدن

جهت حفاظت از اثرات مخرب تابش UV ، بدن انسان گاهی (با توجه به نوع پوست و نژاد) ، از خود نوعی پیگمنت ( رنگدانه) قهوه ای رنگ بنام ملانین Melanin آزاد می کند که این عمل با جلوگیری از نفوذ تابش به نسوج عمقی می تواند مفید فایده باشد. در غیر اینصورت، می توان از محصولات جلوگیری کننده از نفوذ تابش UV به بدن مانند لوسیون های ضدآفتاب یا suntan lotions که اکثرا بنام( Sun blocks )معروفند، استفاده شود.

امروزه بعضی از محصولات به اصطلاح Sunscreen دارای ترکیباتی از قبیل دی اکسید تیتانیوم TiO2 و اکسید دوزنگ یا Zinc Oxide و آووبنزونAvobenzone میباشند که کمک بزرگی جهت حمایت بدن درمقابل انواع تابش فرابنفش هستند.

حفاظت از چشم

پوشش حفاظتی چشمان برای کسانی که به مدت طولانی در معرض تابش UV وبخصوص ازنوع طول موج کوتاه قرار می گیرند،قویا توصیه می گردد، مثلا کوهنوردان و اسکی بازان که به جهت اقامت های طولانی در ارتفاعات بالا، عملا با رقیق شدن هوا، عامل اصلی مقاومت در مقابل تابش فرابنفش را ازدست می دهند.

گر چه عینک های آفتابی معمولی به میزان کمی در مقابل تابش UV مقاومند، اما توصیه می گردد که حتی المقدور از لنز های پلاستیکی ترجیحا از جنس پلی کربنات( Polycarbonate ) بجای لنز های شیشه ای استفاده گردد زیرا همانگونه که اشاره رفت، شیشه معمولی در مقابل UVA فاقد مقاومت بوده وآنرا به راحتی از خود عبور میدهد. عینکها باید قادر باشند از ورود تابش های UV از کناره ها و بالا و پائین آن نیز جلوگیری کنند.

در انتخاب عینک آفتابی باید دقت نمود . در برخی عینک های بدون کیفیت از شیشه های رنگی استفاده می کنند که فقط تا حدی مانع عبور نور مرئی می شود و در نتیجه مردمک چشم به طور خودکار گشاد تر شده و اشعه فرابنفش بیشتری به چشم نفوذ می کند یعنی در واقع عدم استفاده از اینگونه عینک های بی کیفیت بهتر از استفاده از آنهاست! در بسیاری از عینک فروشی ها دستگاههایی برای سنجش میزان عبور اشعه فرابنفش ازشیشه عینک وجود دارد.

در شیشه عینک‌هایی که برای محافظت از اشعه ماورای بنفش استفاده می‌شوند، از مولکول‌هایی به نام “کروموفور” استفاده می‌شود. این مولکول‌ها تاثیر چندانی در رنگ شیشه ندارند، ولی سبب جذب و فیلتره کردن اشعه ماورای بنفش می‌شوند. بنابراین عینک‌هایی با رنگ شیشه تیره، در صورتی که از مولکول‌های کروموفور در آن ها استفاده نشده باشد، خاصیت جلوگیری از اشعه ماورای بنفش را ندارند. شیشه‌های فتوکرومیک که در مجاورت اشعه ماورای‌بنفش تیره می‌شوند، در حداکثر تیرگی خود درصد بسیار بالایی از اشعه ماورای بنفش را جذب می‌کنند.

حفاظت ازپوست

 

جهت جلو گیری و کاهش اثرات مضر اشعه آفتاب روی پوست می با ید علا وه بر استفاده ازکرمهای ضدآفتاب، به محافظت فیزیکی ازآفتاب نیزتوجه کنیم. برای محا فظت فیز یکی پوست ازنورمضراشعه آفتاب ،استفاده از لباس ،کلاه وعینک آفتابی مناسب ضروری است.

 انتخاب لباس مناسب ضدآفتاب

 درواقع پوشیدن لباس مناسب، بهترین روش برای مقابله با تشعشعات نور خورشید است.بهتر است افراد از لباس‌های با رنگ تیره استفاده کنند زیرا نور خورشید را بیشتر جذب و از نفوذ آن به بدن جلوگیری می‌کند.پارچه‌هایی با جنس نخی، کتان و ترکیبی از پولیستر و کتان که می‌توانند95درصد از نفوذ نور خورشید را بگیرد، بهترین نوع پارچه برای جلوگیری از تشعشعات خورشیدی است. نوع بافت لباس نیزمهم است. هر چه تراکم بافت لباس بیشتر باشد آن لباس محافظت بیشتری در مقابل آفتاب ایجاد می کند. به این منظورشما میتوانید لباس را بطور مستقیم جلوی نور خورشید بگیرید، اگر نور از لا بلای بافت آن یا درز آن دیده نشد یعنی این لباس یک لباس ایده ال برای محافظت پوست بدن از نور است .

انتخاب کلاه

در مواقعی که در معرض نور خورشید قرار می‌گیریم استفاده از کلاه برای پوشاندن صورت، گردن، گوش‌ها، بینی و چشم‌ها الزامیست. کلاه مناسب باید نقابی بین 7تا 10سا نتی مترداشته باشد و اگر کلاه دوردار باشد باید تاج آن عمیق و لبه‌های آن حداقل شش سانتیمتر پهنا داشته باشد.

عینک آفتابی

استفاده از عینکهای آفتابی با قابلیت فیلتر کردن اشعه UV مفید است.

 

استفاده از کرمهای ضد آفتاب

 استفاده از این کرم‌ها در مواجهه با تشعشعات خورشید، الزامی و بهتر است از کرم‌های ضد آفتاب با فاکتور حفاظتی((SPF حداقل30استفاده شود.همان طورکه می دانیم اشعهUVخود به دو بخشUVB(طول موج 290—320 نانو متر)وUVA (طول موج 320—400 نانو متر) تقسیم میشود. ضد آفتابی ایده ا ل است که بتواند هر دو بخش اشعهUV را پوشش دهد وفیلتر کند. موادی که درون کرمهای ضد آفتاب موجوددربازار وجود دارد، یافیلتر UVB یافیلتر UVAهستند.برخی مواددرون کرم ضدآفتاب قابلیت فیلترکردن هردوبخش اشعه ماوراء بنفش را دارند. موا د ضد آفتاب فیزیکی قادر به فیلتر کردن هر دو بخش UV می باشند. از 10% انرژی خورشید که بشکل اشعه ماورا بنفش به زمین میرسد. 5/9 % آن بخش UVA وفقط نیم در صد آن بخشUVB میباشد. یعنی عامل اصلی آفتاب سوختگی و قرمزی پوست فقط نیم در صد از اشعه خورشید است که به زمین می رسد. توجه داشته باشید بخش UVB اشعه آفتاب ازشیشه های معمولی نمی گذرد.لذا بالا بودن شیشه های اتومبیل حداقل ازآفتاب سوختگی و قرمزی جلوگیری می کند. میزان اشعه UVA و UVB در طول روز یکسان نیست.مقدار اشعه UVB از ده صبح تا چهار بعدازظهر بیشتر است. وحداکثر اشعه UVB هنگام ظهر است.لذا دوری از آفتاب بخصوص در این ساعات ازاهمیت بیشتری برخورداراست.مقدار اشعه UVA تقریبا درطول روز ثابت است.

اشعه UVB : عامل اصلی آفتابی سوختگی وقرمز شدن پوست درمقابل آفتاب است.ودر طولانی مدت عامل کمک کننده به ایجاد سرطان پوست و عامل اصلی تیرگی لک وبرنزه شدن پوست می باشد.

اشعهUVA : به قسمتهای عمیق تر پوست نفوذ می کنند(در مقایسه باUVB ) بخصوص اثرات خود را با تولید رادیکال های آزاد اکسیژن در بافت همبند زیر پوست و کلاژن پوست اعمال می کند. بنابر این به بافت همبند وکلاژن ورگهای خونی آسیب میرساند.وعامل اصلی پیری و چروک پوست است.همچنین در تیره وبرنزه شدن پوست نیز نقش دارد.

بنابراین یک کرم ضد آفتاب خوب باید قا بلیت فیلتر کردن هر دو بخش مضر UV راداشته باشد. ضد آفتا بی که فقط بخش UVB را فیلتر کند، نه تنها مفید نیست، بلکه به دلیل افزایش جذب UVA(چون شخص نمی سوزد وبیشتر در مقابل آفتاب قرار می گیرد)مضر نیز می باشد. در گذ شته کرمهای ضد آفتاب فقط حاوی فیلترهای UVB بودند.بنابراین گاهی اثرات مضرآنها بیش از فواید آنها بود. 

نحوه استفاده از کرم ضدآفتاب: همه افراد اعم از زن و مرد یا بزرگ و کوچک از سن شش ماهگی به بعد نیاز به استفاده ازضدآفتاب دارند . کرم‌های ضد آفتاب، باید 20 تا 30 دقیقه قبل از بیرون رفتن و قرارگرفتن در معرض اشعه استفاده شود و طوری به پوست مالیده شود که یک لایه از آن بر روی پوست باقی بماند. و سپس تا زمانی که در معرض اشعه هستید هر دو ساعت یک بار تکرارشود. لایه مالیده شده بر روی پوست باید به اندازه کافی ضخامت داشته باشد که معمولاً در این مورد دقت کافی نمی شود. مالیدن کرم ضد آفتاب به لب بسیار حائز اهمیت است زیرا لب‌ قسمتی از پوست بدن است که سرطان در آن شیوع زیادی دارد.

درپایان یادآور می شویم ،در مواقعی که افراد در سایه قرار می‌گیرند استفاده از وسایل حفاظتی مانند کلاه، عینک آفتابی، لباس و کرم‌های حفاظتی برای جلوگیری از بازتابش تشعشعات خورشید لازم است و سایه، حداکثر تا50 درصد پرتوگیری‌ها را کاهش می‌دهد.