جایگاه عینک در دنیای امروز

---

کمتر کسی است که در دنیای امروز از عینک استفاده نکرده باشد اگر عینکی هم نباشید و یا حتی چشمتان ضعیف است ولی لنز را ترجیح می دهید باز هم  اقلا یکبار از عینک آفتابی استفاده کرده اید

---

اولین عینک که شبیه آنچه که ما امروز می بینیم ساخته شده بود به سال 1286باز می گردد که توسط یک ایتالیایی ارائه شد چیزی حدود 720 سال پیش اگرچه شواهد نشان می دهد که افراد پیش از آن هم برای بزرگ نمایی نوشته ها پس از آنکه چشمشان ضعیف می شد تلاش هایی کرده اند برای مثال Seneca نویسنده رومی در سال چهارم پیش از میلاد کتابها را با نگاه کردن از طریق یک کره شیشه ای پر آب مطالعه می کرده است در حقیقت او بدین گونه نوشته ها را بزرگ  کرده است Nero هم از داخل یک زمرد جنگ گلادیاتورها را مشاهده می کرده است.

 

And one other inescapable fact – those glasses are a total hassle. If you already wear prescription glasses, they"re a hassle. If you watch TV while you"re doing other things, they"re a hassle. If you"re one of those who suffer from headaches or the eye strain that 3D glasses can cause, they"re a hassle. And they"re not exactly chic, are they?

Put all of this together and add a healthy dose of consumer confusion and apathy over the whole thing, and you begin to get an idea why 3D TV, in its current form, isn"t exactly taking the world by storm. Indeed, it"s struggling.

بنابر این بر اساس پیشبینی maximumtech استفاده از عینک باز هم مورد قبول واقع نشده است.

  ادامه دارد...

ادامه نوشته

همانند سازی

---

تا بحال آرزو کردید که می توانستید یک همتا از خودتون داشته باشید که وقتی شما تلوزیون تماشا می کنید تکلیف هاتون رو انجام بده یا صبح به جای شما سر کار برود و شما بتوانید بیشتر بخوابید؟ تصور کنید می توانید یک قل شبیه سازی شده داشته باشید. حالا باید از کجا شروع کرد؟

---

کلونینگ چیست؟

کلونینگ یا همانند سازی ایجاد موجودی است که نسخه ژنوم آن دقیقاً با دیگری یکسان است. به این معنی که یک به یک بایت های DNA بین این دو یکسان است.  ممکن است که شما باور نکنید، اما در حال حاضر کلون های انسانی در میان ما وجود دارد! آنها در آزمایشگاه ساخته نشدند بلکه دوقولوهای یکسان اند که به طور طبیعی متولد شده اند. در زیر خواهیم دیدکه دوقلوهای همسان چه طور به فناوری مدرن کلونینگ ربط پیدا می کنند.

ادامه نوشته

قسمت دوم: بانک سلول های بنیادی

گفتگوی تبیان با رئیس پژوهشگاه رویان

قسمت دوم: بانک سلول های بنیادی

تبیان: آقای دکترگورابی لطفاً برای ما توضیحاتی در مورد بانک خون بند ناف و اهدافی که این بانک به صورت خصوصی و عمومی دنبال می کند بدهید.

*** با توجه به اینکه پیوند سلول های بنیادی خون بند ناف از اوایل دهه ی 90 شروع شد و سابقه ی خیلی خوب برای درمان بیماری ها با استفاده از سلول های بنیادی خون بند ناف وجود دارد. بنابراین یک منبع خوب است که می تواند در اختیار بیماران قرار گیرد. تا پیش از این از کل مغز استخوان برای درمان استفاده می کردند. ولی در این برهه از زمان سلول های بنیادی خون بند ناف، که تهیه ی آن نسبت به روش هایی که مغز استخوان تهیه می شود روش راحت تری بود، شناخته شده و به عرصه ی درمان راه پیدا کرد، چراکه محصول یک ماده ی دور ریز است که اکنون می توان یک استفاده ی خوب و بهینه از آن کرد. بنابراین موضوع کار این بود که ما بتوانیم از سلول های بنیادی خون بند ناف استفاده درمانی کنیم.

حسن این سلول ها نسبت به سلول های بنیادی جنینی در این است که می توان از آنها در درمان بیماری های استفاده کرد . این درست است که پتانسل تمایزی سلول های خون بند ناف نسبت به سلول های بنیادی جنینی کمتر است. سلول های بنیادی جنینی خیلی پرتوان هستند اما سلول های خون بند ناف توانشان کمتر است، ولی سلول های بنیادی جنینی به خاطر مشکلاتی که دارد به طور کامل نتوانسته ایم که برای درمان مورد استفاده قرار دهیم و در تمام دنیا صرفاً یک کارآزمایی بالینی را اداره ی غذا و داروی آمریکا (FDA) اجازه داده است که با استفاده از سلول های بنیادی جنین صورت گیرد و هیچ کارآزمایی بالینی دیگری که با درمان بیماری انسان ارتباط داشته باشد وجود نداشته است. درمان با سلول های خون بند ناف مشکلات کار با سلول های بنیادی جنینی را ندارند و به خوبی می توان از آن استفاده کرد. بنابراین استفاده از این سلول های بنیادی مد نظر قرار گرفت. برای راه اندازی این کار دو راه وجود داشت؛ اینکه ما منتظر بمانیم تا بودجه ای از طرف دولت به ما برسد و روش دیگر این است که با کمک خود مردم این کار را انجام دهیم. به این دلیل بانک خون بند ناف خصوصی تشکیل شده که احساس کردیم می توان با کمک خود مردم این منابع در کشور تامین شود. یعنی هر کسی که مایل است خون بند ناف نوزاد خودش را به ما بسپرد، ما جداسازی کنیم و سلول های بنیادی آن را با روش علمی نگهدار کنیم و زمانی که مورد نیاز خودشان یا بستگانشان بود مورد استفاده قرار گیرد. در کنار این سعی کردیم که این افراد را در یک کار خیر هم شریک کنیم به این صورت که اگر بیمار از بیرون مجموعه ی خانواده فرد نیاز به اهدای خون بند ناف کرد به آنها معرفی کنیم و اگر رضایت داشتند اهدا کنند و یا آن فرد با پرداخت هزینه از ذخیره ی آنها استفاده کند. به نوعی ما این بانک را با هزینه ی خود مردم و برای مردم تاسیس کردیم. اکنون ما بیش از بیست هزار خون بند ناف را به صورت آماده رد بانک داریم که با مجوز خود افرادی که آن را به ما سپرده اند قابل بهره برداری است.

راه  دیگر این بود که به صورت عمومی هم این بانک را تشکیل دهیم تا بیمارانی که به خون بند ناف احتیاج داردند بتوانند از آن استفاده کنند. برای این منظور در شروع کار دولت بودجه ای را برای خرید تجهیزات اختصاص دارد و تجهیزات آماده شد. ولی متاسفانه بودجه ای بابت فیریز و نگهداری داده نشد. با این حال ما این کار را انجام دادیم. در بانک عمومی هم الان بیش از 3 هزار خون جمع آوری کردیم که مشخصات بافتی آنها هم معلوم است و می توانیم برای درمان بیماری در اختیار مردم قرار بدهیم. من معتقدم که بخش خصوصی را با نگرش خوب می توان نگاه کرد چرا که مردم ما مردم خیر خواه و خیری هستند و به طور مسلم اگر با این موضوع روبرو شوند با کسی که بیماری صعب العلاجی دارد و نیاز به سپرده ی آنها دارد در اختیارش قرار می دهند. و ما هم متعهد می شویم که در صورتی که فرد اهدا کننده دچار مشکلی شد و نیاز پیدا کرد، ما از محل بانک عمومی آن را تامین کنیم. این یک چرخه ای در کشور ایجاد می کند که به نظر من خوب است و نباید این کار را به این دلیل که از فرد پول دریافت می شود نکوهش کرد. سپرده ی خون بند ناف مثل بیمه ای برای خانواده می ماند. شما ممکن است برای بیمه ی بدنه ی اتوموبیل چندین سال هزینه پرداخت کنید و هیچ وقت هم به آن نیاز پیدا نکنی. از سوی دیگر شاید با یک تصادف مبلغی بیشتر از آنچه که بابت بیمه پرداخت کرده ای را از طریق بیمه دریافت کنی. چنین استدلالی اینجا هم مطرح است. اگر شما یک بیماری درمان نشدنی داشته باشید، نیاز به خون بند ناف پیدا کنید و بخواهید آن را از خارج از کشور تامین کنید، می بایست 30 تا 40 هزار دلار پرداخت کنید. در حالی که اگر خون بند ناف نوزادتان را با هزینه ی شخصی در بانک اینجا فریز کنید، با حدود 800 هزار تومان سپرده گشایی انجام می شود و سالی 100 هزار تومان هزینه ی نگهدار پرداخت می کنید. در طول 20 سال مجموع هزینه های پرداختی شما دو میلیون و هشتصد هزار تومان خواهد بود. پس شما اگر به لحاظ اقتصادی هم مقایسه کنید، این کار با صرفه خواهد بود.

 

تبیان : به چه ترتیب افراد می توانند در بانک خون بند ناف عضو شوند؟ آیا جایگاه خاصی وجود دارد برای اینکه این افراد مراجعه کنند؟

*** ما برای بانک خصوصی خیلی تبلیغ نمی کنیم، چراکه عده ای می گویند شما می خواهید افراد جامعه را گمراه کنید که این سلول ها خیلی خوب مورد استفاده قرار می گیرد. سیاست ما از ابتدا این بوده که مزایا و معایب کار را به اطلاع فرد برسانیم، و تبلیغی اگر صورت گیرد صرفاً جهت اطلاع رسانی است. خوشبختانه اکنون خیلی از مردم نسبت به این موضوع آگاهی دارند، که یا از افراد دیگر شنیده اند و یا با دنبال کردن موضوع علمی در سایت ها نحوه عضو شدن را دریافته اند.

در زمینه ی بانک خون عمومی هم ما خیلی نمی توانیم تبلیغ کنیم ولی مردم را به اهدای خون بند ناف نوزادشان تشویق می کنیم. در بیمارستان های خاصی افرادی را مامور کردیم که در این زمینه مشاوره بدهند و سابقه ی پزشکی خوبی را از خانواده ی اهدا کننده جمع آوری کنند، سپس مورد آزمایش قرار دهیم، تا در نهایت بتوانیم از این منبع استفاده کنیم.

قاعدتاً باید بتوانیم از اقوام مختلف این بافت را فراهم کنیم چراکه مشخصات بافتی افراد در بین اقوام مختلف ترک، کرد و لر ممکن است به لحاظ خصوصیات بافتی (HAL) با هم متفاوت باشند. ظرفیتی را که ما برای بانک خون بند ناف عمومی در نظر گرفته ایم، ده هزار خون بند ناف است. اگر بخواهیم که با درصد خوبی به بیماران خدمات بدهیم، یعنی اگر بیماری مراجعه کرد بتوان از بین ذخایر یک خون بند ناف مناسب را برایش  پیدا کنیم، بایستی که ترکیب جمعیتی که از آن بانک خون بند ناف را تهیه کرده ایم متفاوت باشد و ترکیب مناسب و متعادل باشد. به همین خاطر ما برآنیم تا در خیلی از شهرستان ها بتوانیم افراد اهدا کننده ای را پیدا کنیم و از آنها این بافت را تهیه کنیم تا بانک ما بانک مناسب و متنوعی باشد. در زمینه ی بانک عمومی خون بند ناف، همکاران ما در بیمارستان شریعتی، بخش پیوند مغز استخوان  نیز بانکی دارند که به فراخور حال خودشان تعدادی نمونه جمع آوری کرده اند. همچنین سازمان انتقال خون هم به تازگی مرکزشان را افتتاح کرده اند و آنها هم تلاش می کنند که این سلول ها را فراهم کنند. به این ترتیب ما امیدواریم که در مجموع یک منبع خوب را برای درمان بیماران نیازمند به این سلول ها فراهم کنیم. وقتی که بانک عمومی به یک وضعیت خوبی رسید که منابع و ذخایرش برای بیماران ایرانی کافی بود، می توان بانک خصوصی را تعطیل کرد و یا صرفاً برای افرادی که مشکلات خاصی را در خانواده هایشان دارند اختصاص داد. در حال حاضر نیز ما بانک  خصوصی را موظف کردیم که در صورتی که خانواده ای وجود دارد که برای مثال فرزندی با بیماری صعب العلاجی دارد و الان نوزادی در این خانواده به دنیا می آید که ممکن است خون بند ناف آن به درد  فرزند قبلی بخورد، در اختیارشان تسهیلات بگذارند و به لحاظ مالی هم به آنها کمک شود تا این سپرده حتماً فراهم شود چراکه فردی بالقوه در انتظار استفاده از این بافت است.

 

تبیان : تلخ‌ترین خاطراتتان در سال‌هایی که در پژوهشکده رویان بودید؟

*** خوب، تلخ‌ترین دوران موقعی بود که دکتر کاظمی را از دست دادیم. هیچ وقت از ذهن بچه‌های ما پاک نمی‌شود و چیز عجیب که هست این است که فکر می‌کنم همین دیروز بوده و هیچ وقت این غم فراغ از ذهن همکاران ما پاک نمی‌شود. شاید شیرین‌ترینش هم این باشد که بچه‌هایی که دکتر کاظمی را از دست داده‌اند راه را همچنان ادامه می‌دهند و با همان قوت و قدرتی که او می‌خواست دارند جلو می‌روند و این برای ما نکته ی خیلی مهمی است که می‌تواند برای کارهای ما خیلی پیش برنده باشد. بچه‌هایی که اینجا هستند خیلی‌ها پدر و مادر و عزیزترین کسانشان را از دست داده‌اند ولی همیشه در محیط کار یاد و خاطره دکتر کاظمی را فراموش نمی‌کنند چون به آن‌ها انگیزه می‌دهد؛ به عنوان یک موتوری است که آن‌ها را رو به جلو حرکت می‌دهد. برای آن مرحوم هم این طور خواهد بود که یک باقیات الصالحاتی به جا گذاشته شده که این قدر اثر بخش می‌تواند باشد. ما همیشه اینجا وحشت و ترسی که داریم این بود که نکند نتوانیم ادا کننده دینی باشیم که از جانب مرحوم دکتر کاظمی بر گردنمان است.

تبیان : آرزویی که داشتید و محقق شد و آرزویی که دوست دارید به آن برسید؟

*** به دنیا آمدن موجود شبیه‌سازی شده از آرزوی های دکتر بود. زمانی که ایشان زنده بودند یکی  دو مرتبه ما در گوسفندانمان حاملگی داشتیم ولی هر کدامش به دلیلی سقط شده بود.  در چهره دکتر کاظمی غمی دیده می‌شد ناشی از اینکه چرا این کار به نتیجه نرسید. بعد از اینکه ما دکتر را از دست دادیم آرزو داشتیم، پروژه ی شبیه سازی و به دنیا آمدن موجود شبیه‌سازی شده را که از آرزوهای دکتر بود به انجام برسانیم. وقتی این اتفاق افتاد و توانستیم این کار را با موفقیت به پایان برسانیم برای ما خیلی لحظه شیرینی بود.

خیلی از مواقع بیماری که خیلی سخت دچار ناباروری‌ست و نمی‌توانی درمانش کنی از مراکز دیگر مراجعه می‌کنند و این‌ها خوشبختانه اینجا مورد درمان قرار می‌گیرند. این باعث شادی کادر ما می‌شود. این‌ها همه برای ما لحظات شادی را ایجاد می‌کند. تشکر می‌کنم از شما و مردم عزیزمان که همیشه مشوق ما بوده‌اند و منتظر هستند که خبرهای جدید رویان را بشنوند. بدانند که در رویان همیشه حرکت وجود دارد. حالا ممکن است در برهه‌ای از زمان نتایجی که ما به دست می‌آوریم نتایجی نباشد که خیلی به درد رسانه ای شدن بخورد. الآن این را می‌توانم به شما بگویم که تحقیقاتی در رویان صورت می‌گیرد که در رده نخست جهان است؛ منتها این‌ها حتی اگر نتیجه هم بدهد گفتنش به درد مردم نمی‌خورد. وقتی به درد مردم می‌خورد که به این نتیجه برسی که بتوانی قدمی برداری که آن را به سمت آنچه مردم نیازمندش هستند هدایت کنی. الآن شما تحقیق می‌کنی که دانش لازم را نسبت به یک موضوع کسب کنی و بعد وقتی به این دانش رسیدی می‌دانی که قدم‌های بعدی است که می‌تواند به جایی برسد که دردی از مردم دوا کند. و این خیلی به نظر من خوب است. بنابر این اگر خبری از ما نمی‌شنوید این طور نیست که ما کاری نمی‌کنیم، محققین ما کار می‌کنند و اگر روزی خلل و سستی در ایشان بوجود بیاید خود اولین کسی هستند که منتقد خودشان هستند و انتقاد می‌کنند که چرا کارمان جلو نمی‌رود. الآن خوشبختانه به این بلوغ کاری رسیده‌اند که دارند کارهایی را انجام می دهند که دنیا روی آن نظر دارد و به آن توجه دارد و وقتی محققان خارجی می‌بینند که یک چنین کارهایی دارد در کشور صورت می‌گیرد واقعاً مورد توجه‌شان است و تعجب می‌کنند. حتی خلاف خواست دولت‌هایشان با ما همکاری می‌کنند برای اینکه در کارهای تحقیقاتی ما شریک باشند  و این خیلی ارزشمند است. به نظرم می‌رسد که همین می‌تواند آینده درخشانی را برای این پژوهشگاه و کشور رقم بزند و خبرهای خوبی را در آینده شاهد باشیم که مردم هم از آن خوشحال باشند.

تولد رويان؛ مرگ ناباروري

تولد رويان؛ مرگ ناباروري

گفتگوي اختصاصي تبيان با دکتر گورابي ، رئيس پژوهشگاه رويان

---

پژوهشگاه رويان را که مي شناسيد . به مناسبت بيستمين سال تاسيس اين مرکز به آنجا رفتيم و گفتگويي صميمي با آقاي دکتر گورابي ترتيب داديم . صميمي و با خلوص ، مهربان و متين و با تمام دانش و فضلي که دارد همه تلاشش اين است که بتواند ادامه راه مرحوم دکتر کاظمي آشتياني را به بهترين وجه دنبال کند . با ما همراه باشيد :

---

تبيان : آقاي دکتر گورابي،  مخاطبان ما دوست دارند که از زبان خود شما با رويان و فعاليت هايش آشنا شوند.

** ابتدا از اينکه تشريف آورديد اينجا و فرصتي را در اختيار ما قرار داديد تا ما بتوانيم با مخاطبان شما ارتباط برقرار کنيم تشکر مي کنم. پژوهشگاه رويان 20 سال پيش با انگيزه انجام تحقيقات در زمينه ي پزشکي توليد مثل و ارائه خدمات براي درمان ناباروري تاسيس شد. تا دهه ي 60 بيماران در زمينه ي ناباروري مجبور بودند به کشورهاي ديگر مراجعه کنند و ارز از کشور خارج مي شد. البته اين امر در زمينه هاي ديگر درماني مثل جراحي قلب نيز متداول بود. در اين دهه  يک کميسيون ارزي در وزارت بهداشت تشکيل شده بود که براي درمان بيماراني که قابليت درمان در ايران را نداشتند ارز اختصاص مي داد. بيشترين ارزي که در زمينه ي درماني از کشور خارج مي شد بعد از بيماري هاي قلبي عروقي مربوط به مسئله ي ناباروري بود. درمان ناباروري يک پرسه طولاني مدت است و لازم بود که زوجين مدت بيش از يک ماه در آنجا اقامت مي کردند. با توجه به اين که احتمال موفقيت زوجين در اين گونه درمان ها در هر نوبت درمان حدود 30% است بنابراين با عدم موفقيت نوبت اول، نياز به اقامت بيشتر و صرف هزينه ي بيشتر بود. جداي از تبعات اقتصادي، اين مسئله تبعات فرهنگي هم به دنبال داشت. چرا که طبق گزارشات، با وقوع چنين مشکلاتي، کم کم خانواده ها مقيم مي شدند، اختلافات بين زن و شوهر و از هم پاشيدگي خانواده پيش مي آمد.

اين روش را در سال حدود 4000 مورد در سال انجام مي دهيم که آمار بسيار بالايي است در ميان مراکز درمان ناباروري در داخل و خارج از کشور، حتي در اروپا تعداد مراکزي که اين تعداد درمان را در سال انجام دهد 10 يا 20 مرکز است.

بنابراين جهاد دانشگاهي توسعه ي مرکزي براي درمان ناباروري را  که هم بعد فرهنگي، پزشکي و تحقيقات داشت به عنوان يک نياز عمده و مهم در کشور تشخيص داد و با وجودي که امکانات و بودجه ي کافي نداشت اما  مرحوم دکتر کاظمي، که در آن زمان مسئول تحقيقات جهاد دانشگاهي علوم پزشکي ايران بودند،  اين مهم را به شدت پيگيري کردند و در نهايت 20 سال پيش در يک چنين روزي کليد شروع به کار  اينجا زده شد. البته پيش از آن  هم مقدمات مجموعه انجام شده بود.با ادامه ي کار، موفقيت هاي خوبي که بدست آمد که باعث جلب اعتماد و اطمينان مردم به اين مرکز شد. به علاوه ما از ابتدا که کار را شروع کرديم قصد داشتيم که آنچه در اين راستا مي آموزيم به ديگران در کشور منتقل کنيم.

بنابراين خيلي از افرادي که در مراکز ناباروري کشور، که حدود 50 مرکز است، به نوعي اينجا آموزش هايي را ديده اند. شايد بتوان گفت که ما پيش از آنکه وارد عرصه پژوهش شويم فعاليت هاي آموزشيمان را کليد زديم و در اين زمينه دريغ نکرديم تا اين روش هاي درمان در کشور گسترش پيدا کند. علي رغم گسترش مراکز درمان ناباروري در کشور، همچنان اقبال مردم به بخش درمان رويان خيلي خوب است و علاقمند هستند که در رويان درمان شوند. اين امر صرفاً به دليل پايين بودن تعرفه ها نسبت به بخش خصوصي نيست و ما هيچ گونه تبليغي براي جذب بيماران بيشتر انجام نداده ايم، بلکه به خاطر اين است که بيماراني که درمان موفق داشته اند، اينجا را معرفي کرده اند.

در زمينه ي پژوهش هم در ابتدا پايه هاي پژوهش را بر روي پزشکي توليد مثل بنا نهاديم تا بتوانيم به نوعي با انجام پژوهش هايمان  به فناوري مورد نياز در بخش باليني و درماني دست يابيم و آن را پيش از به کارگيري آزمايش کنيم و به تائيد برسانيم. بسيار از فعاليت هاي درماني رويان حاصل تحقيقات و پژوهش هاي دوستان در زمينه هاي خاصي بوده که مورد نيازمان بوده و به آن دانش و فناوري رسيده اند و بعد در بخش درماني، خدمات ارائه کرده اند و اين گونه نبوده است که متخصصان ما در خارج از کشور آموزش ببينند و در رويان آن را به کار گيرند. اين روش خوب و موثري است چراکه محقق با کليه جزئيات موضوع آشنا مي شود و اين باعث مي شود که محقق بتواند با تسلط کامل با خدمتي که بايد ارائه شود، کنار بيايد.

به علاوه، دانشي را که در زمينه ي پزشکي توليد مثل کسب کرديم را در زمينه هاي مرتبط، که شايد به نوبه ي خود جزء پزشکي توليد مثل حساب نمي شوند، بهره برداري کرديم که از آن جمله فناوري بن ياخته مي باشد. همچنين روش هايي که در زمينه ي شبيه سازي و توليد حيوانات ترنسژنيک است مواردي است که به نوعي از دانشي که در زمينه ي پزشکي توليد مثل کسب شده بود، بهره برداري شده است. در اين راستا در سال 82-83 کار تحقيق در زمينه ي سلولهاي بنيادي به نتيجه رسيد و ما توانستيم بن ياخته هاي جنيني موش و سپس انساني را توليد کنيم که باعث شد ايران در بين 10 کشور نخست جهان که به اين فناوري دسترسي پيدا کرده اند قرار گيرد. در زمينه ي شبيه سازي هم در سال 85 کار تحقيقاتيمان به نتيجه رسيد و توانستيم اولين گوسفند شبيه سازي شده ي خاورميانه را به جامعه ي علمي داخل و خارج از کشور عرضه کنيم، که پيشرفت خوبي براي رويان و ايران بود.

تبيان :در زمينه ي درمان ناباروري و روش هايي که به کار مي گيريد توضيح دهيد لطفاً.

** نهايت کاري که براي درمان ناباروري صورت مي گيرد اين است که  زوج به مرکز درماني ما مي آيند از خانم تخمک گرفته مي شود و با اسپرم شوهرش در آزمايشگاه لقاح داده مي شود. اين روش را در سال حدود 4000 مورد در سال انجام مي دهيم که آمار بسيار بالايي است در ميان مراکز درمان ناباروري در داخل و خارج از کشور، حتي در اروپا تعداد مراکزي که اين تعداد درمان را در سال انجام دهد 10 يا 20 مرکز است. البته در سال هاي اول ما اين تعداد را معالجه نمي کرديم بلکه چيزي حدود 2500 مورد را در سال با موفقيت درمان مي کرديم، اين رقم در سال گذشته نزديک به 4000 زوج رسيد که با اين روش درمان کرديم.

تبيان :آيا مي توان گفت که ناباروري به قطع درمان شده است؟

** در حال حاضر امکان درمان ناباروري بر اساس کليه روش هايي که به لحاظ اخلاقي و شرعي مورد تائيد است فراهم است و کما بيش قابل انجام است. اما ممکن است با زوجي مواجه باشيم که غير قابل درمان باشند، براي مثال فاقد تخمک يا اسپرم باشند. در اين موارد خدماتي نظير اهداي تخمک و جنين و استفاده از رحم جايگزين، بر اساس آنچه که مورد تصويب مجلس و مورد تائيد فقها است، کما بيش در کشور ما ارائه مي شود. اما مرکز ما در اين گونه موارد به دليل مشکلاتي که در کار وجود دارد، و فقدان قوانيني که جنبه هاي مختلف را درنظر گرفته باشد، محدوديت دارد و خيلي در اين زمينه وارد نشده ايم و با سرعت پيش نمي رويم. اما در ساير جنبه ها خدماتي که از دستمان بر مي آيد ارائه مي دهيم.

 

سلول درماني در پژوهشگاه رويان

تبيان :در زمينه ي سلول هاي بنيادي و سلول درماني چه کارهايي صورت گرفته و پيشرفتش به چه صورت بوده؟ کارهايي که در زمينه ي سلول درمان صورت گرفته مثل درمان قطع نخاع، سوختگي، بيمارهاي قلبي عروقي، چه قدر کاربردي شده است؟

** براي ورود به عرصه ي سلول هاي بنيادي دو راه وجود داشت که بر اساس نوع مراکز انتخاب و طي مي شود و هيچ برتري نسبت به هم ندارند. يک راه اين است که به انجام کارهاي بنيادي بپردازيم که به گسترش  علم سلول هاي بنيادي کمک کند و دانش ما را نسبت به اين سلول ها افزايش دهد. راه ديگر اين است که سعي کنيم در کنار گسترش علم سلول هاي بنيادي،  فکر کنيم و به دنبال راهکارهايي براي استفاده ي کاربردي از آن باشيم تا آن را به صورت خدمت ارائه کنيم.ما اگر راه اول را انتخاب مي کرديم مشکلات پيش رويمان بسيار کمتر بود ولي به اين خاطر که احساس کرديم بايد از اين دانش بهره برداري شود، راه اول را به تنهايي انتخاب نکرديم و راه دوم را برگزيديم. به اين خاطر وارد عرصه اي شديم که سلول هاي بنيادي را خوب بشناسيم و حاصل اين شناخت را براي درمان بيمارها به کار ببريم. در زمينه هاي مختلف وقتي ما به اين نتيجه رسيديم که در مرحله ي آزمايشگاهي مي توانيم از کارمان مطمئن باشيم  ، کار را روي مدل هاي حيواني، از پستانداران کوچک مثل موش تا پستانداران بزرگترمثل ميمون، تکرار مي کنيم تا بتوانيم از روند کار مطمئن شويم. بعد از طي اين مرحله پيش از اينکه بتوانيم دستاورد را به صورت يک خدمت ارائه کنيم، استانداردهاي جهاني وجود دارد که در فازهاي مختلف انجام مي گيرد. اين استانداردها در اصطلاح، کارآزمايي هاي باليني است که بر روي انسان و در فازهاي اول تا چهارم صورت مي گيرد. ما سعي کرديم که اين روند را به طي کنيم  چراکه مي دانيم اگر در ارائه خدمت عجله کنيم ممکن است مشکلاتي پيش آيد که کلاً اين روش ها را در کشور منسوخ کنند.

در زمينه ي تبديل سلول هاي بنيادي به سلول هاي عصبي ما انواع منابع سلولي را که به کار برديم، که شامل سلول هاي بنيادي جنيني موش و انسان، همچنين سلول هاي بينادي ديگر که مي توان از مغز استخوان استخراج کرد و يا از سلول هاي پوست بيمار سلول بگيريم و با دستکاري هاي ژنتيکي به سلول هاي بنيادي تبديلش کنيم و سپس به سلول عصبي القايش کنيم، باشد. همه ي اين منابع سلولي در اختيار ما بود و توانستيم از آنها استفاده کنيم و هر کدام را جداگانه در مدل موش و ميمون آزمايش کنيم و نتايج را رصد مي کنيم تا مشخص شود که مي توان آن را وارد کارآزمايي هاي باليني کرد و در درمان به خدمت گرفت يا خير.

در زمينه ي پوست هم ما همين روند را طي کرديم اما خيلي سريعتر به اين مرحله رسيد که بتوان آن را به مردم ارائه کرد. از جمله توليد سلول هاي ملانوسيت يا سلول هاي رنگدانه اي پوست براي درمان پيسي يا Vitiligo که اکنون به خوب 70 درصد بيماران که اين نوع درمان را برايشان بکار مي بريم درمان مي شوند که نسبت به تمام روش هاي درماني ديگر آمار بسيار خوب است. همچنين در مورد روش هاي ديگر هيچ وقت نمي توان به طور قطع گفت که درمان صورت گرفته. مثلاً  ليزر درماني و يا نوعي درمان دارويي که در يکي از کشورهاي اروپايي، بيمار بايد به عنوان توريست به آنجا مي رفت تا دارو در اختيارش قرار مي گرفت، و در نهايت هم نتيجه ي خيلي خوبي نداشت. اما  سلول درماني با استفاده از ملانوسيت ها نتيجه خيلي خوبي دارد و در اين زمينه ما بيمار مي پذيريم.

در مورد سوختگي قرنيه چشم، با توجه به اينکه روش مورد استفاده براي درمان ممکن است به چشم سالم بيمار نيز آسيب برساند، ما بر آن شديم در اين عرصه وارد شويم و توانستيم سلول هاي بنيادي که از قرنيه چشم در اختيارمان قرار مي دهند به چيزي حدود يک ميلي متر در يک ميلي متر برسانيم و براي پيوند به قرنيه بيمار در اختيار پزشک قرار دهيم.

در زمينه ي سلول درماني بيماري هاي استخواني مثل آرتروز يا شکستگي هايي که به راحتي معالجه نمي شوند و درمان طولاني دارند ما نتايج خوب را گرفته ام و روي مدل هاي مختلف آزمايش کرده ايم و برخي در فاز کارآزمايي انساني است. نتايج به نحوي است که عده اي مي خواهند قبل از اينکه حتي مرحله ي تحقيقات کار تمام شود اين روش را مورد استفاده قرار دهند در يک چنين مواردي ممکن است ما خدمات ارائه دهيم، اما بايد توجه داشت که در مراحل تحقيق،  بر خلاف مراحل درمان که بيمار مي تواند پزشک معالجش را انتخاب کند تا يک نوع درمان خاص را بر رويش انجام دهد، اين محقق است که بيمار را انتخاب مي کند. چرا که تحقيقات بر روي افرادي با يک بيماري مشخص و محدوده ي سني، جنس و مسائل جانبي مشخص انجام مي شود. اما وقتي دستاورد وارد عرصه ي درمان مي شود، خود بيمار هم مي تواند مراجعه کند و خواهان انجام درمان شوند.

در زمينه ي بيمارهاي قلبي، مثل درمان ضايعات ناشي از آنفکتوس قلبي، سلول هاي ماهيچه ي قلب از بين مي رود و قلب قدرت انقباضش را از دست مي دهد ما قبلاً يک فازي را تعريف کرديم که براي بيماران انجام دهيم که در يکي از مراکز قلب تهران انجام داديم. در فاز دوم قصد داشتيم که تعداد بيشتري بيمار را وارد اين طرح کنيم و اين امر صورت گرفت و در حال حاضر در فاز بررسي نتايج هستيم و اگر نتايج مورد رضايت قرار گيرد باز مي توانيم در آينده اين روش را مورد استفاده قرار دهيم.مسئله اي که به لحاظ اخلاقي در اين گونه تحقيقات بسيار مهم است اين است که زماني از روش سلول درماني و پيوند سلول مي توان استفاده کرد و وارد عرصه ي درماني کرد که اثر بخشي آن مشخص شود. در نظر داشته باشيد که بيمار سلول را نمي بيند که تزريق مي شود يا نمي شود، و مي توان هر ماده ي ديگري را به عنوان سلول به بيمار تزريق کرد و از اين محل کسب درامد کرد. به همين دليل مي بايست خيلي دقت کرد به خصوص که الان در خارج از کشور هم خيلي تبليغ مي شود که ما بيماري شما را به راحتي درمان مي کنيم، نوعاً هم مي روند و نتيجه نمي گيردند و باز مي گردند. و اين نامشخص است که براي آن بيمار چه کاري کردند و چرا نتيجه نگرفت. ما مي خواهيم دانشي داشته باشيم که در سطح کشور بومي باشد و به طور مطمئن و نه از ديد تجاري به موضوع نگاه شود. به طور مطمئن ديده شود که اين کار به نفع بيمار خواهد بود. اين طور نباشد که به عنوان مثال ما ادعا کنيم که مي توانيم ضايعات ناشي از آنفکتوس قلبي را درمان کنيم و درصدي را هم براي موفقيت درمان در رضايت نامه بنويسيم براي مثال 50% احتمال دهيم که موفق شويد و وقتي بعد از عمل نتيجه گرفته نشد، گفته شود که از پيش گفتيم که احتمال موفقيت عمل شما 50% است. مي خواهيم روشي  باشد که واقعاً قابل اطمينان باشد و بيماري که درمان مي شود بداند که اين روش يک روش علمي است و نهايتاً ممکن است جواب بدهد يا ممکن است موفق نباشد ولي مطمئن باشد که يک کار علمي درست رويش انجام شده است. در عرصه هاي مختلف ما به اين شکل وارد شديم و تنها چيزي که الان دلمان مي سوزد اين است که چرا ما نمي توانيم در اين زمينه گسترش بيشتري در کارمان دهيم.

 

تبيان :چه مشکلاتي براي گسترش کار وجود دارد؟

** بالاخره ما يک مجموعه هستيم با فضاي فيزيکي و بودجه محدود.  طبيعتاً وقتي امکانات محدود باشد ما مجبور مي شويم در يک چارچوب خاص فعاليت کنيد تا بتوانيد حداکثر جواب را بگيريم. بنابراين ما حداکثر تلاشمان را کرده ايم که به نحوي حرکت کنيم که بتوانيم حداکثر جواب را بگيريم چراکه نمي توان خيلي گسترده کار کرد و تنها در هر زمينه اي دستي بر آتش داشته باشيم  و موفقيتي حاصل نشود. يکي از دلايل موفقيت رويان اين است که با يک رويکرد خاصي وارد هر کدام از اين عرصه ها شده است. از طرفي فکر مي کنيم که مي توانيم در عرصه هاي مختلف وارد شويم مشروط به اينکه بتوانيم بودجه و امکانات را فراهم کنيم.

کیس-پپتین؛ درمانی برای ناباروری

---

ناباروری میلیون ها زوج در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار می دهد و ممکن است شرایط مخربی برای آنها ایجاد کند . تحقیقات اخیر نشان داده اند که هورمون کیس- پپتین امیدهای تازه ای برای درمان ناباروری فراهم ساخته است.

---

هورمون کیس- پپتین (kisspeptin)

کیس پپتین یک نوروپپتید است که از هیپوتالاموس ترشح می شود. هورمون کیس پپتین و ژن کد کننده ی آن که KISS-1 نام دارد در سال 1990 در شهر هِرشِی ایالت پنسیلوانیای آمریکا کشف شد. این کشف به خاطر شکلات های کیس معروف هِرشِی کیس پپتین نامیده شد. در سال 2003 هنگامی که محققان کشف کردند که حیوانات فاقد کیس پپتین به بلوغ جنسی نمی رسند دریافتند که این هورمون نقش بسیار با اهمیت در آغاز بلوغ در انسان و حیوانات دارد.

شکلات های کیس هِرشِی

دانشمندان بریتانیایی در سال 2009 نتایج تحقیقاتشان برروی این هورمون را به چاپ رساندند این نتایج برای زنان نابارور امید بخش بود. این محققان نشان دادند هورمون کیس- پپتین که در همه ی زنان و مردان سالم وجود دارد، می تواند سیستم تولید مثلی را در زنانی که به سبب عدم تعادل هورمون های جنسی، تخمک گذاری در آنها صورت نمی گیرد راه بیندازد. بنابراین کیس پپتین عامل بالقوه ای برای درمان ناباروری است. اگرچه کیس پپتین به تازگی کشف و شناسایی شده است اما این هورمون از بدو تولد در انسان وجود دارد.

مکانیسم عمل کیس پپتین

کیس پپتین و باروری

دکتر Waljit Dhillon محقق علوم غدد کالج سلطنتی لندن مطالعه ای را بر روی اثر کیس پپتین بر باروری انسان با هدف دستیابی به روشی موثر و کم خطر برای درمان ناباروری زنان، هدایت کرد.

دکتر دیلون در مطالعه ی اول خود هورمون کیس پپتین را به زنان بارور تزریق کرد. در این تجربه هورمون کیس پپتین در زنان بارور تولید دو هورمون جنسی مهم که نقش اساسی در تولید مثل ایفا می کنند را افزایش داد که شامل هورمون محرک فولیکول (follicle-stimulating hormone; FSH) که رشد فولیکول ها را در تخمدان تحریک می کند و هر فولیکول یک تخمک ایجاد می کند، و هورمون تولید کننده ی جسم زرد (luteinizing hormone; LH) که تخمک گذاری ( آزاد شدن تخمک از تخمدان به داخل لوله ی رحمی) را راه می اندازد.

عملکرد هورمون کیس پپتین

دکتر دیلون در مرحله ی دوم مطالعات خود بر روی 10 زن که دوره ی قاعدگی آنها به خاطر عدم تعادل در هورمون های جنسی اختلال داشت کار کردند. به این ترتیب که به برخی از آنها هورمون کیس پپتین و برخی دیگر دارونما داده شد.

از این زنان نمونه ی خون گرفته می شد و سطح LH و FSH آنها ارزیابی می شد. دکتر دیلون دریافت که اثر کیس پپتین بر روی هورمون های جنسی در زنان نابارور همانند  زنان بارور است. پس از درمان با کیس پپتین، سطح هورمون های LH و FSH در زنان نابارور 4 برابر بیشتر از زنان بارور بود.

به علاوه سطح هورمون LH افرادی که کیس پپتین دریافت کردند در مقایسه با افرادی که دارونما دریافت کرده بودند 48 برابر بیشتر بود و سطح هورمون FSH  16 برابر بیشتر بود.

بر اساس نتایج تحقیقات دکتر دیلون، درمان با کیس پپتین می تواند به عنوان روشی برای درمان ناباروری های حاصل از عدم تعادل هورمونی و احیای سیستم تولید مثلی مورد استفاده قرار بگیرد. این هورمون در حال حاضر به صورت تزریقی تجویز می شود اما شرکت های داروسازی تلاش می کنند که آن را به صورت قرص تولید و عرضه کنند.

درمان ناباروی با کیس پپتین احتمال خطر را نسبت به روش ها مرسوم درمانی پایین می آورد. چراکه در روش های رایج درمانی برای کمک به بارداری این افراد تلاش می کنند که تخمدان را مستقیماً تحریک کنند. تحریک تخمدان می تواند سبب آزاد شدن بیش از یک تخمک و چند قلو شدن بارداری شود. بارداری های دوقلو یا سه قلو نسبت به بارداری تک بچه خطر بیشتر را برای مادر و جنین همراه دارد.

چه کسانی نامزد دریافت این نوع درمان هستند؟

کیس پپتین به درمان همه ی ناباروری های کمک نمی کند چراکه ابتلای زنان به ناباروی دلایل مختلفی دارد.

دکتر دیلون ابراز کرده است که قریب به 10% ناباروری ها ناشی از عدم تعادل هورمونی است و این نوع ناباروری ها با کیس پپتین قابل درمان اند.

ایران رگ مصنوعی ساخت

پژوهشگران یك مركز تحقیقاتی خصوصی زیست فن آوری کشورمان برای نخستین بار با بهره گیری از تکنیک های نانو فن آوری و مهندسی بافت، موفق به تولید نوعی رگ مصنوعی با ویژگی های منحصر به فرد شدند که به گفته محققان با توجه به پیشرفت های فزاینده در زمینه سلول های بنیادی امید می رود نتایج این طرح در آینده ای نزدیک در جهت کمک به بیماران نیازمند به پیوند عروق قابل استفاده باشد.

به گزارش خبرنگار «پژوهشی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دكتر مهران كفاش، معاون مركز تحقیقاتی بن یاخته در این زمینه اظهار كرد: ما به عنوان نخستین مركز در کشور موفق به تولید رگ مصنوعی نانو ساختار شدیم كه نمونه اولیه آن حدود 9 ماه پیش در گردن یك گوسفند پیوند زده شد كه بر اساس آخرین اكوی گرفته شده، این رگ همچنان به عملكرد طبیعی خود ادامه می‌دهد.

وی با اشاره به همکاری محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران در بخشی از این طرح (مرحله پیوند رگ) افزود: این مركز با هدف ارائه تحقیقات در حوزه علوم نوین و دستیابی به محصولات كاربردی جهت درمان بافت های آسیب دیده، با جذب نخبگان علمی و صنعتی از حوزه های علوم پایه، فنی و مهندسی و پزشكی و نیز ورود به فن آوری های نو از جمله نانوتكنولوژی و بیولوژی سلولهای بنیادی به عنوان اولین مركز خصوصی فعالیت خود را از سال 84 در حوزه مهندسی بافت و علوم نوین آغاز كرد.

محققان این مرکز سال گذشته نیز با بهره گیری از تكنیك‌های مهندسی بافت و تولید بسترهای نانومتری زیست تخریب پذیر، موفق به كشت و تكثیر سلول‌های بنیادی و تولید بافت پوستی به منظور بازسازی آسیب‌های پوستی شده بودند.

منبع : ایسنا

آلرژی فصلی، سرماخوردگی نیست

بهار هر سال با هشدار کارشناسان نسبت به افزایش شیوع آلرژی‌های فصلی به‌ خصوص هنگام مواجهه با گرده گیاهان و درختان شروع می‌شود. در این فصل ناراحتی‌های تنفسی و حملات آسم بیشتر خود را نشان می‌دهند.

التهاب بینی ناشی از آلرژی یکی از شایع‌ترین انواع آلرژی‌هاست. به گفته کارشناسان این بیماری ناشی از استنشاق گرده‌های گیاهی و نیز وارد شدن آنها به چشم است.

البته متخصصان می‌گویند زمان بروز علائم این بیماری از اوایل بهار تا اواخر تابستان ممکن است بر حسب گرده گیاهی که به آن حساسیت وجود دارد و زمان معین گرده افشانی آن گیاه، متفاوت باشد.

دکتر مصطفی قانعی، فوق تخصص ریه در مورد علت حساسیت نسبت به گرده گیاهان این گونه توضیح می‌دهد:

این گیاهان از جنس مواد زنده و آلی هستند و وقتی فرد با این مواد آلی تماس پیدا می‌کند، سیستم ایمنی بدنش نسبت به آن ها واکنش نشان می‌دهد.

این واکنش در افراد سالم طبیعی است، ولی در مبتلایان به آلرژی فصلی ، شدید است. علائم اصلی این بیماری عطسه های مکرر، آب‌ریزش بینی ، خارش و آب‌ریزش چشم‌ها، احساس خارش در گلو و سقف دهان و گوش‌ها، کاهش تمرکز و احساس ناخوشی کلی است.

افراد مبتلا به این بیماری برای جلوگیری از شروع علائم آن باید در تمام شرایط درها و پنجره‌های خانه و اتومبیل خود را ببندند. همچنین اگر افراد در محیطی باشند که احتمال نفوذ گرده‌های گیاهان در لابه‌لای موها و لباس‌ها وجود دارد، قبل از رفتن به رختخواب، حمام کرده، لباس‌های خود را عوض کنند و از حیوانات کوچک اهلی نیز دوری کنند.

هر چند با وجود تمام این مراقبت‌ها، شاید پرهیز کامل از مواد آلرژی‌زا غیرممکن باشد.

مهم‌ترین نکته‌ در مورد این بیماری، تفاوت آن با سرماخوردگی است. افراد مبتلا به آلرژی نباید با آنتی‌بیوتیک یا دیگر داروهای سرماخوردگی علائم آلرژی را از بین ببرند.

 

دکتر حمید سهراب‌پور، متخصص بیماری‌های داخلی و فوق تخصص بیماری‌های ریوی در توضیح نحوه پیشگیری و درمان آلرژی فصلی هشدار می‌دهد:

افراد مبتلا، برای کنترل بیماری خود باید از داروهای استنشاقی داخل بینی و آنتی‌هیستامین‌ها و گشاد‌کننده‌های برونش استفاده کنند.

استفاده از کورتیزون استنشاقی (بکلومتازون) نیز می‌تواند التهاب مجاری بینی و برونشیت‌ها را کاهش دهد و درمان مؤثری باشد.

بهتر است برای جلوگیری از حساسیت، داخل بینی را با سرم فیزیولوژی (نرمال سالین) شستشو دهیم و یا با اندکی وازلین داخل بینی را چرب کنیم.

باید یادآور شد که مصرف هر نوع داروی ضد آلرژی باید تحت نظر پزشک متخصص و با تجویز ایشان باشد و از مصرف هر گونه دارویی به طور خودسرانه باید پرهیز نمود.

 

دکتر مسعود موحدی، فوق تخصص آسم و آلرژی در این مورد می گوید:

برای درمان علایم این بیماری بهتر است از قرص‌های آنتی هیستامین و اسپری های ضد التهابی بینی استفاده شود، زیرا اسپری ها یا قطره های بینی ، با کاهش تورم، گرفتگی بینی را برطرف می کنند.

اسپری ها یا قطره های بینی ضد آلرژی مانع اثر عامل آلرژی زا می شوند. همچنین در موارد مقاوم، از اسپری های بینی کرومولین سدیم استفاده می شود که با جلوگیری از آزاد شدن هیستامین در بدن از بروز علایم آلرژی ممانعت می کند. اگر گرفتگی بینی باعث ناراحتی چندانی نشود، قرص یا اسپری ها خیلی مفید نیستند.

اگر به رغم درمان‌های دارویی، علایم شدید حساسیت در فرد باقی بماند، باید به روش خاصی نسبت به گرده گیاهی عامل بیماری، حساسیت زدایی انجام شود.

زمان گرده افشانی معمولا اوایل صبح و نزدیک غروب است. گرده گیاهان در همه ساعات شبانه روز به سطح زمین نزدیک نیستند، در ابتدای صبح و نزدیک غروب این گرده ها به سطح زمین نزدیک تر می شوند و با گرم شدن هوا به ارتفاع بالاتری از سطح زمین می روند و کمتر افراد را تحت تاثیر قرار می دهند.

باورهای غلط در مورد تناسب اندام

مروزه متخصصین تغذیه همه ی افراد را به داشتن فعالیت بدنی منظم برای رسیدن به تناسب اندام توصیه می نمایند. اما باورهای مشهور ولی نادرست بسیاری در مورد ورزش و تناسب اندام وجود دارند و برای همگان بسیار مفید است که این باورهای غلط رایج را به خوبی بشناسند.

در قسمت های قبل برخی از باورهای غلط رایج در مورد ورزش و تناسب اندام را معرفی نمودیم. در این مقاله نیز به معرفی دیگر باورهای نادرست در این زمینه می پردازیم:

 

باور غلط: حتی با 5 تا 10 دقیقه فعالیت در هفته نیز می توانید به تناسب اندام برسید.

حقیقت امر: خیر متاسفانه جمله ی مذکور صحیح نیست.

برای دست یابی به سطح متوسطی از تناسب اندام، هر فرد می بایست حداقل 5 مرتبه در هفته و هر مرتبه 40 تا 50 دقیقه را به فعالیت بدنی اختصاص دهد، در واقع فعالیت به میزان کمتر از مقدار مذکور تاثیر ملموس و قابل توجهی نخواهد داشت، هر چند که حتی مقادیر اندکی از فعالیت بدنی نیز تاثیر مثبتی را در مصرف کالری شما می گذارد و اگر بخواهیم آن را با عدم فعالیت بدنی مقایسه کنیم؛ داشتن کمی فعالیت بدنی همواره بهتر از فقدان فعالیت خواهد بود(به قول ما ایرانی ها: کاچی به از هیچی). 

چنان چه توانایی شما برای فعالیت بدنی محدود است می توانید به تدریج و آهستگی توانایی خود را ارتقا بخشید. از طرف دیگر می توانید این میزان فعالیت را در روز تقسیم نمایید.

 

باور غلط: اگر به سطوح بالایی از تناسب اندام دست یابید؛ حتی پس از یک کناره گیری طولانی از ورزش نیز این حالت حفظ خواهد شد. 

حقیقت امر: خیر مسلما به علت تطابق و سازگار شدن بدن با ورزش، قطع نمودن ورزش و ترک آن برای مدتی طولانی تاثیری قطعی منفی بر سطوح تناسب اندام شما خواهد گذاشت.

برای مثال با خود فرض کنید که قبلا می توانسته اید مسافت 3 کیلومتر را در مدت 12 دقیقه بدوید، سپس برای مدت 3 هفته برنامه دویدن خود را متوقف می کنید، مسلم است که به محض بازگشت به برنامه ی قبلی احتمالا دیگر نمی توانید به راحتی مسافت فوق را مانند سابق در 12 دقیقه طی کنید و قدری زمان می برد تا دوباره به توانایی بدنی پیشین بازگردید. یک اصل در تناسب اندام به نام اصل برگشت پذیری(Reversibility) این است که در صورت توقف طولانی مدت ورزش، بهبود آمادگی جسمانی حاصل شده به سرعت از دست خواهد رفت. اگر شما تمرینات بدنی را متوقف کنید؛ عضلات و سیستم قلبی - عروقی تان توانایی خویش در مصرف موثر اکسیژن به مانند سابق را از دست خواهد داد.

 

باور غلط: هر چه میزان تعریق شما در حین ورزش بیشتر باید، چربی بدن تان سریع تر کاهش می یابد.                         

حقیقت امر: اغلب کاهش وزن ناشی از تعریق، به علت کاهش آب بدن می باشد و نه چربی.

تعریق شدید می تواند عوارض جانبی خطرناکی را در بر داشته باشد از جمله دهیدراته شدن بدن. لذا توصیه می شود که الگوهایی مناسب جهت جلوگیری از دهیدراته شدن بدن هنگام ورزش به کار برده شود.  همچنین بسیار عاقلانه است که از انواع لباس های پلاستیکی که تعریق را تشدید می کنند، استفاده نشود. در ضمن خالی از لطف نیست که یادآور شویم برخی از کمربندها و شلوارک های حرارتی بیشتر از طریق کاهش آب بدن سایز را کاهش می دهند.

 

باور غلط: نوشیدن آب و دیگر آشامیدنی ها در حین فعالیت بدنی موجب گرفتگی، درد شکم و معده خواهد شد.

حقیقت امر: این جمله صحیح نیست. در واقع اگر شما در حین فعالیت بدنی شدید آب ننوشید؛ خطر کرامپ ها به موازات خطرات جدی ناشی از دهیدراته شدن بدن ایجاد می شود. به علاوه نوشیدن آب سرد بر آب گرم به علت تخلیه سریع تر معده ارجحیت دارد.

 

باور غلط: مکمل های ویتامینی به بهبود تناسب اندام و عملکرد بدن کمک می کنند.

حقیقت امر: هیچ فرمول غیر معمولی برای بهبود تناسب جسمانی وجود ندارد و به جز در موارد خاص، مصرف مقادیر زیاد از مکمل های ویتامینی مورد نیاز نیست. چه بسا مصرف دوز بالای ویتامین در ورزشکاران و در پروش اندام، می تواند حتی خطرناک واقع شود.

دریافت بیش از حد هر ماده مغذی ممکن است اثرات منفی بر سلامت در بر داشته باشد.

باور غلط: تزریق ویتامین ب 12 اثر مثبتی را در افزایش سطح انرژی بدن دارد.

حقیقت امر: این باور ممکن است از این حقیقت نشات گرفته باشد که تزریق ویتامین ب 12 در برخی از گیاهخواران فوایدی را در بر داشته است.

تاکنون هیچ اثبات علمی پزشکی مبنی بر سودمند بودن تزریق ب12 در بهبود خستگی مزمن یک ورزشکار یا افزایش سطوح انرژی بدن افراد وجود نداشته است. به همین جهت بهتر است با یک متخصص تغذیه در مورد رژیم غذایی مناسب برای تناسب اندام مشورت کنید.

 

باور غلط: اگر عضلات شما پس از ورزش درد نداشته باشد به این معنی می باشد که ورزش تان از شدت کافی برخوردار نبوده است.

حقیقت امر:  پیروی افراط گونه از اصطلاح: نابرده رنج گنج میسر نمی شود، در مقوله ورزش و فعالیت بدنی و این که بخواهید جسم تان را توسط ورزش های شدید به رنج بیندازید تا به تناسب اندام برسید؛ ممکن است موجب آسیب رساندن به جسم تان گردد. دردناک شدن عضلات نشانگر فعالیت بدنی شدید و غیر منتظره، یا فعالیت بدنی پس از یک دوره عدم فعالیت بدنی است.

پس از بهبودی درد ناشی از یک فعالیت دردزا، چنان چه طبق روالی صحیح تمرینات بدنی را انجام دهید و به تدریج بر شدت آن ها بیفزایید، در جلسات بعدی ورزش درد کمتری خواهید داشت. به هیچ وجه نباید درد و آسیب را به عنوان اهداف و نتایج مرسوم ورزش و فعالیت بدنی اطلاق کنید.

علل غیرمعمول کمردرد و درمان آن

در مطلب قبلی، 5 علت اصلی و شایع کمردرد را گفتیم. حال سایر علل و دلایل غیر معمول آن را بیان می کنیم.

سایر علل کمردرد

1- بارداری

غالبا همراه با بارداری، کمردرد نیز وجود دارد. این درد کمر در اثر تغییر انحنای کمر و موقعیت کودک در داخل شکم بوجود می آید. به علاوه تاثیر هورمون زنانه استروژن و هورمون شل کننده رباط باعث شل شدن ساختارهای پشت و کمر می شود. ورزش و کشش لگن، برای فروکش کردن این درد توصیه می گردد. همچنین خانم های باردار باید تحت نظر پزشک حالت بدنی خود را حفظ کنند.

 

2- مشکلات تخمدان

کیست تخمدان، فیبروئید رحم و اندومتریوز (رشد بافت رحمی در محلی دیگر مثل لگن و تخمدان) نیز می توانند باعث کمردرد شوند. این دردها توسط آزمایشات زنانه تشخیص داده می شود.

 

3- تومورها

درد کمر می تواند در اثر تومور خوش خیم و یا بدخیم به وجود آید. منبع این تومورها، در استخوان ستون فقرات و لگن و یا در جاهای دیگر می باشد و به طرف کمر پخش می شود. نشانه ها از درد موضعی تا درد شدید و از دست دادن عملکرد عصب و عضلات (بی اختیاری ادرار و مدفوع) متفاوت است و بستگی به بافت عصبی درگیر شده توسط تومور دارد. تشخیص تومور به وسیله اشعه ایکس، اسکن توده استخوان، CAT ( پرتونگاری محوری) و MRI ( دیدن بافت های درونی بدن) صورت می گیرد.

4- مشکلات کلیوی

مشکلات کلیه مثل سنگ کلیه و وجود زخم و خونریزی در کلیه می توانند باعث درد کمر و پشت شوند. توسط آزمایش ادرار، آزمایش جریان صدا ( ultrasound ) و دیگر آزمایشات شکمی می توان مشکلات کلیه را تشخیص داد.

دلایل غیر معمول کمردرد

1- عفونت یا خونریزی لگن

معمولا خونریزی لگن بدون وارد آمدن ضربه، رخ نمی دهد. در افرادی که داروهایی برای رقیق کردن خون مصرف می کنند (مانند وارفارین)، خونریزی لگن دیده شده است. در این بیماران، درد شدید سیاتیک یکی از نشانه های خونریزی پشت لگن و شکم است و این خونریزی، عصب نخاعی را می فشارد و باعث درد کمر می گردد.

عفونت لگن نیز کمیاب است. دیورتیکولوز (پارگی ابتدای روده بزرگ)، بیماری کرون (بیماری روده ای)، کولیت اولسراتیو (التهاب روده) ، التهاب لگن به همراه عفونت لوله های فالوپ و رحم و حتی آپاندیسیت نیز می تواند موجب عفونت لگن گردد. عفونت لگن غالبا همراه با تب و کاهش فشار خون می باشد.

 

2- بیماری Paget

بیماری استخوانی است که در آن، شکل استخوان طبیعی نیست. ضعف استخوان و تغییر شکل آن موجب درد استخوان می شود. این بیماری در افراد بیشتر از 50 سال دیده شده است. وراثت و برخی بیماری های ویروسی از علل ایجاد این بیماری می باشند. سفت شدن مناطق ستون فقرات می تواند موجب درد شدید گردد.

تشخیص این بیماری توسط اشعه ایکس صورت می گیرد. با این وجود گاهی بیوپسی استخوان ضروری می باشد. اسکن استخوان برای تعیین وسعت بیماری مهم است، چرا که در برخی مواقع این بیماری می تواند بیشتر از یک ناحیه استخوان را درگیر کند. آزمایش خون و فسفاتاز قلیایی نیز در امر تشخیص و درمان مفید می باشد. داروهای مورد استفاده شامل: آسپیرین، ضد التهاب ها، ضد دردها، داروهایی که تغییر و تبدیل استخوانی را کم می کنند مانند کلسی تونین.

 

3- عفونت غضروف و یا عفونت استخوان ستون فقرات

این عفونت ها بسیار کم رخ می دهند و غالبا همراه با تب می باشند. باکتری استافیلوکوک و باکتری سل موجب این عفونت ها می گردند. سل یک نوع عفونت باکتریایی است که مفاصل خاصره های خاجی را درگیر می کند.

 

4- تورم رگ آئورت

در افراد مسن، آترواسکلروزیس می تواند منجر به ضعف دیواره رگ های خونی (به خصوص آئورت) در شکم گردد. این ضعف باعث برآمدگی دیواره آئورت می گردد. این تورم علائمی را ایجاد نمی کند، اما در برخی افراد باعث علائم ضربان دار و درد شکم می گردد. برای درمان این تورم، جراحی لازم می باشد.

 

5- زونا ( shingle)

زونا، عفونت مهم عصبی می باشد. اعصاب پوست و یک یا چند سطح از ستون فقرات (راست و یا چپ بدن) را درگیر می کند. بیماران مبتلا به زونا، قبلا آبله مرغان داشته اند. پس از برطرف شدن آبله مرغان، ویروس آن به صورت نهفته در درون ریشه های عصب نخاع وجود دارد. در بیماران دچار زونا، این ویروس باعث عفونت در اعصاب حسی می شود و منجر به درد عصبی می گردد. درد کمر اولین علامت زونا و بعد از آن بثورات پوستی می باشد.

 

چه درمانی برای کاهش درد کمر مفید است؟

- برای درد مزمن کمر، بهترین درمان استراحت در منزل می باشد و بعد از آن، پیاده روی، شنا و دوچرخه سواری.

- اگر اضافه وزن دارید، با یک متخصص تغذیه مشورت کنید تا وزن تان پایین بیاید، زیرا وزن زیاد، فشار بر بافت های نرم پشت وارد می کند.

- از وزنه برداری و حمل اشیای سنگین جدا خودداری کنید.

- با ورزش یوگا نیز می توانید از درد کمر رهایی یابید.

- کیسه آب گرم نیز بسیار مفید است.

- آب لیمو و مقداری نمک را با هم مخلوط کرده و به فردی که درد کمر دارد، بدهید تا بنوشد.

- سیر یکی از درمان های درد کمر می باشد. 2 تا 3 حبه سیر را در صبح بخورید تا درد کمر تمام شود.

- اگر نمی توانید سیر بخورید، 10 حبه سیر را در 60 گرم روغن بپزید تا حبه های سیر به رنگ قهوه ای درآیند. با این کار روغن سیر به وجود می آید. هنگامی که روغن سیر خنک شد، آن را بر محل درد بمالید و مدت سه ساعت بگذارید تا بماند. بعد از آن یک دوش آب گرم بگیرید. این درمان را تا 15 روز ادامه دهید تا درد کمر به کلی برطرف شود.

نکات تغذیه ‌ای در ترک سیگار

گر تصمیم گرفته‌ اید سیگار کشیدن را کنار بگذارید، توصیه‌ های تغذیه‌ای زیر به شما در این راه کمک می ‌کند:

 

علائم ترک سیگار و کارهایی که می ‌تواند مفید باشد

 

* خشکی دهان، دردناکی گلو، لثه ‌ها یا زبان:

نوشیدن گه گاه و تدریجی آب یخ، آبمیوه یا جویدن آدامس

* سردرد:

گرفتن دوش آب گرم

* مشکلات خوابیدن:

پرهیز از نوشیدن مایعات کافئین‌ دار از ساعت 6 عصر به بعد

* بی‌ نظمی در دفع:

افزودن فیبر موجود در میوه و سبزیجات خام و نان و غلات کامل به رژیم غذایی، نوشیدن روزانه 6 تا 8 لیوان آب

* خستگی:

خواب کوتاه بین روز

* گرسنگی:

نوشیدن آب یا نوشیدنی ‌های کم کالری و خوردن میان وعده ‌ای سبک

* تحریک ‌پذیری:

پیاده ‌روی، فرو رفتن در وان آب گرم و انجام روش‌ های آرام ‌سازی

 

افزایش وزن و ترک سیگار

افزایش وزن به دنبال اقدام به ترک سیگار به چندین علت رخ می‌ دهد که عبارت هستند از:

* سیگار کشیدن می ‌تواند بر روی سوخت و ساز بدن اثر بگذارد. با ترک سیگار افزایش وزن مختصری در اثر از بین رفتن این عامل در بعضی از افراد رخ می ‌دهد.

* خوردن میان وعده بین وعده ‌های غذایی اصلی یا افزایش اندازه سهم کلی غذا به راحتی منجر به مصرف چند صد کالری اضافی انرژی در روز می ‌شود. خوردن فقط 100 کالری اضافی در روز باعث افزایش نیم کیلوگرم چربی در طی فقط یک ماه و 5 کیلوگرم در یک سال و 52 کیلوگرم در عرض ده سال می‌ شود!براین چگونگی مقابله با گرسنگی ‌های طی دوران ترک سیگار بسیار اهمیت دارد. به طور مثال، می ‌توانید فعالیت‌ های دیگری را جایگزین سیگار کشیدن نمایید، به عنوان میان وعده از میوه یا آدامس بدون شکر برای ارضاء تمایل به خوردن شیرینی استفاده نمایید،‌ کارهای دستی انجام دهید و عمل گرفتن سیگار با دست را با کارهای دیگری نظیر بازی با پازل و گرفتن مداد یا خودکار در دست جایگزین کنید، سعی کنید از نوشیدن مایعات کافئین ‌دار مانند سودا، قهوه، چای و شکلات خودداری کنید.

ترک نیکوتین سبب ایجاد حس عصبانیت می ‌شود و کافئین فقط علائم ترک را بدتر می ‌کند. به هنگام خستگی، تمایل به کشیدن سیگار و خوردن غذا افزایش می ‌یابد، بنابراین وقتی احساس خستگی می‌ کنید، حتما بخوابید.

به منظور کاهش تنش، از روش ‌های آرام ‌سازی مانند مراقبه، پیاده‌ روی و کشیدن نفس‌ های عمیق استفاده نمایید.

کارهایی که شما را به کشیدن سیگار و یا غذا خوردن در زمانی که گرسنه نیستید(مثلا تماشای تلویزیون) وا می ‌دارد، محدود نمایید. در چنین شرایطی خود را با خواندن مجله و کتاب سرگرم کنید.نسبت به بروز مختصری افزایش وزن، خونسرد باشید و بدانید که ترک سیگار بهترین کاری است که می ‌توانید برای بدن تان انجام دهید.

 

عادات غذایی خود را اصلاح کنید

* مقادیر فراوانی غلات، سبزیجات و انواع میوه‌ های تازه بخورید.

* غذاهای کم چربی و بدون چربی و نوشیدنی ‌های کم کالری بخورید.

* برای دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن بدون انرژی و چربی اضافی، از لبنیات کم چربی، گوشت لخم، ماهی و حبوبات استفاده کنید.

* تا می ‌توانید غذاهای پرچربی، پر شکر و فقیر از نظر مواد مغذی را محدود کنید.

* چون سیگار کشیدن نیاز بدن به ویتامین C را بالا می ‌برد، از منابع غذایی حاوی ویتامین C (مانند مرکبات، انواع کلم، فلفل دلمه‌ ای، توت‌ فرنگی و سایر انواع توت، طالبی، سیب‌ زمینی و سبزیجات برگ سبز) به مقدار کافی مصرف کنید.

*  منابع غذایی حاوی ویتامین‌ های گروه B (مانند انواع نان و غلات، لبنیات، گوشت و حبوبات) به آرامش اعصاب یاری می ‌رسانند.

*  هر بار که دست در جیب خود می‌ کنید، بهتر است به جای سیگار، کشمش، انجیرخشک و نخودچی بیابید!

 

فعالیت جسمانی می‌تواند به شما کمک کند

فعالیت جسمانی علاوه بر کمک به کنترل وزن هنگام ترک سیگار، باعث افزایش انرژی شما، بهبود اعتماد به نفس و سلامت عمومی و کاهش استرس و افسردگی ناشی از فقدان نیکوتین در بدن تان می ‌گردد.

روزانه حداقل نیم ساعت فعالیت جسمی داشته باشید. مجبور نیستید تمامی فعالیت جسمی را یک جا انجام دهید، 10 دقیقه این جا، 20 دقیقه جای دیگر تا کم کم به نیم ساعت در روز برسید.

استرس خوب، بد، زشت

شاید با مطالعه مطالب ذیل و یا حتی با تجارب شخصی که در مورد استرس در زندگی تان داشته اید، به این نتیجه برسید که استرس همیشه بد و منفی است در حالیکه میان فشار روانی خوب و فشار روانی بد تفاوت وجود دارد. استرس زمانی خوب است که ...

کلمه استرس ( stress ) از ریشه لاتین stringi به معنی محکم فشردن مشتق شده است، با آنکه تعریف استرس مشکل است همگی ما استرس را در زندگی خود تجربه کرده ایم. در خانه، مدرسه، محل کار و حتی در ورزش ما به استرس نیازمندیم. بدون استرس زندگی بدون چالش طلبی و هیجان خواهد بود. از یک دیدگاه مثبت، استرس یک منبع انگیزه و یک جز لازم برای بقا زندگی است؛ اما مسلما به صورت طولانی مدت و بیش از اندازه، زیان آور خواهد بود و اگر به وسیله دوره های تمدد اعصاب و استراحت تخفیف نیابد تهدید کننده سلامتی خواهد بود.

 

نشانه های استرس

استرس دارای علایم مختلف فیزیکی و روان شناختی و هیجانی و رفتاری است.

 

علایم فیزیکی استرس

تپش قلب، نفس نفس زدن، انقباض و سفتی قفسه سینه، سردرد، عرق سرد مفرط، بی حسی و کرختی دستها و پاها، خشکی دهان و .. از علایم فیزیکی استرس هستند.

 

علایم روان شناختی

ناتوانی در تصمیم گیری، ضعف تمرکز حواس، ضعف حافظه که نتیجه کم توجهی و پریشانی حواس است، دیدن خواب بد و کابوس و افکار منفی از علایم روان شناختی استرس است.

 

علایم رفتاری

کاهش اشتها که باعث کاهش وزن می شود، کاهش مراقبت از بدن، کاهش فعالیتهای اجتماعی، رانندگی بدون توجه و افزایش تصادفات، استفاده افراطی از موادی مانند سیگار و .. از علایم رفتاری استرس است.

 

مطالعات نشان داده که خوردن شیر گرم و شیرین، شبانگاهان باعث خواب آرام می گردد.

استرس خوب و استرس بد

شاید با مطالعه مطالب فوق و یا حتی با تجارب شخصی که در مورد استرس در زندگی تان داشته اید، به این نتیجه برسید که استرس همیشه بد و منفی است در حالیکه میان فشار روانی خوب(یوسترسeustress) و فشار روانی بد(دیسترسdistress) تفاوت وجود دارد. استرس زمانی خوب است که با استفاده از برانگیختگی، پاسخهایی را برای کنار آمدن با محرکهای تنش زا بوجود آورد مثل زمانی که توانایی ما کاملا برای حذف یا فرار از محرک تنش زا بکار می رود. اما زمانیکه محرک تنش زا بر توانایی ما برای کنار آمدن غلبه کند یا آنکه از برانگیختگی ایجاد شده به گونه ای سازنده استفاده نشود، استرس بد رخ می دهد. استرس چه خوب و چه بد و یا اینکه چه مشکلاتی می تواند برای ما به همراه آورد، تنها هدف سخن ما نیست بلکه قصد داریم در این مقاله به روشهای پیشگیری و درمان این مساله اشاره داشته باشیم.

 

رانندگی بدون توجه و افزایش تصادفات، استفاده افراطی از موادی مانند سیگار و .. از علایم رفتاری استرس است.

تغذیه چه تاثیری بر استرس می تواند داشته باشد؟

 

مسلما مغز و بدن انسان برای اینکه از لحاظ روانی و جسمی کارکرد طبیعی داشته باشد نیازمند انرژی کافی است. این انرژی باید از طریق همه گروههای غذایی تامین گردد.

گروه اول غذاها نشاسته ها هستند که به اندازه کافی و متناسب با سن، جنسیت و وزن افراد باید از این مواد بهره ببرند.

و اما گروه دوم مواد معدنی و ویتامینها مانند سدیم، پتاسیم، منیزیم، کلسیم و ... هستند که بدن ما به اندازه کافی باید از این مواد استفاده کند. برای مثال یکی از منابع مهم کلسیم شیر و فرآورده های لبنی است. مطالعات نشان داده که خوردن شیر گرم و شیرین، شبانگاهان باعث خواب آرام می گردد و همچنین مصرف ماست ترش نیز موجب جذب بالای کلسیم در بدن می گردد.

از طرف دیگر سرتونین یکی از مهمترین انتقال دهنده های عصبی مغز است که ترشح به جا و به اندازه آن در بهبود عملکرد روانی افراد نقش بسزایی دارد. ترشحات به اندازه این ماده نیازمند مصرف پروتئین است لذا مصرف مواد پروتئین دار به خصوص گوشت و حبوبات در ترشح طبیعی این ماده ضروری به نظر می رسد.

گروه سوم مواد غذایی که می تواند در بهبود کنش روانی افراد موثر باشد، سبزیجات، اسید فولیک، ویتامین سی و منیزیم و .. است که اگر همه این مواد به اندازه مورد استفاده قرار گیرند احتمال بیماری های عصبی و روانی و استرسهای بد و منفی به طور چشم گیری کاهش می یابد.

 

مصرف مواد پروتئین دار به خصوص گوشت و حبوبات در ترشح طبیعی سرتونین ضروری به نظر می رسد

 

برای کنترل استرس به این نکات توجه کنید:

یک مکان آرام که تنش در آن وجود ندارد، انتخاب کنید

قبل از شروع چند تمرین کششی ملایم انجام دهید تا تنش عضلانی تان کاهش یابد. بهتر است این تمرینات به حالت خوابیده یانشسته انجام گردد. آرام و عمیق نفس بکشید. هر بخش از بدن تان را منقبض و سپس به آرامی منبسط کنید. این تمرینات را از قسمت پایین بدن(پاها) شروع کرده و به قسمتهای بالای بدن( صورت و سر) پیش بروید.

 همانطور که این تمرینات را انجام می دهید سعی کنید به گرمی، سنگینی و آرامشی که در بدن تان ایجاد می گردد فکر کنید. هر گونه افکار گیج کننده و ناراحت کننده ای را که در ذهن تان دارید به عقب برانید و در تصویر و افکار مثبت غرق شوید. سعی نکنید به زور و اجبار خودتان را در آرامش قرار دهید بلکه به طور آرام و پیش رونده سعی در ایجاد انقباض و انبساط در اندامهایتان داشته باشید.

این تمرینات را به مدت بیست دقیقه تکرار کرده و سپس نفس عمیق بکشید و چشمهایتان را باز کنید.

آرامش ورزی یکی از روشهای موثر خودیاری در کنترل تنش ها و استرس هاست.

البته این تمرینات به دو بخش تقسیم می شود: تمرینات جسمانی و تمرینات روانی و ذهنی. تا این بخش در مورد تمرینات جسمانی و همچنین ملاحظات غذایی توجه شد.

اما منظور از تمرینات روانی و ذهنی برقراری ارتباط معنوی بیشتر با خداوند، دعا و نیایش و راز و نیاز با خالق هستی است. مسلما هر فردی برای برقراری ارتباط بیشتر و بهتر با خداوند راه و روشهای مختص و مورد علاقه خود را دارد ولی به طور کلی دعا و نیایش و برقراری رابطه معنوی با خداوند در ایجاد و حفظ آرامش روانی و ذهنی افراد، موثرترین روش خواهد بود.